Column: samen sterk

Sommige architecten zijn van mening dat hun ontwerpen een bijdrage kunnen leveren aan veranderingen in de maatschappij. Ik denk dat het omgekeerde meer het geval is. Als individueel architect of architectenbureau ben je onderdeel van grotere maatschappelijke processen. Alleen al om het beroep architect uit te oefenen is de gunst vanuit de samenleving onmisbaar. De gunst om als architect aan de slag te mogen is niet onvoorwaardelijk. De opdrachtgever wil een ‘goed’ gebouw, waarvan de definitie van ‘goed’ afhankelijk is van een complex stelstel van opvattingen in een samenleving. Het is onvermijdelijk om de krachten te bundelen als we daar enigszins invloed op willen uitoefenen.

Met die – voor mij vanzelfsprekende – gedachte ben ik lid geworden van de Bond Nederlandse Architecten. Op instemming van veel generatiegenoten van jonge architect-directeuren kan mijn keuze niet rekenen. Het merendeel van de architectenbureaus is niet aangesloten. Belangrijkste twistpunt is vooral de meerwaarde van een dergelijk lidmaatschap en wantrouwen voor vakmatige organisaties in het algemeen. Stilzwijgend lijkt door een aanzienlijk deel van de jonge
architecten te worden aangenomen dat men alleen beter is. Een absurde stellingname.

De meerwaarde van ieder type vereniging zit in de bundeling van kennis, vaardigheden en krachten om doelen te bereiken die individueel niet of nauwelijks te realiseren zijn. De meerwaarde kan daarbij zowel van materiële als immateriële aard zijn. In materiële zin kunnen we denken aan zaken als gunstige voorwaarden bij het afsluiten van verzekeringen of aanschaffen van softwarelicenties. Meer ongrijpbaar – maar niet onbelangrijk – zijn de zaken van immaterieel belang. Bijvoorbeeld invloed op beleid, op de positie of op de perceptie van het architectenvak bij potentiële opdrachtgevers. Ik denk dat de materiële zaken niet ter discussie staan en afhankelijk zijn van de keuzes die men in professionele zin maakt – al lijkt een beroepsaansprakelijkheidsverzekering me geen keus, maar een minimale voorwaarde, maar dat terzijde.

Belangrijker zijn de zaken van immaterieel belang, zoals de mogelijkheid om te kunnen meepraten over beleid dat onze beroepsgroep raakt, of de positie van de architect in de bouwkolom. En juist die positie staat onder stevige druk van buitenaf. Zeker in economisch zware omstandigheden is geen enkele meerwaarde vanzelfsprekend. Hoe creëren we dusdanige omstandigheden dat we ons beroep in de volle breedte kunnen blijven uitoefenen, om dat te kunnen doen waar we voor zijn opgeleid?

Onvermijdelijk raakt een collectief daarmee de inhoud van het architect zijn. Hier zit, denk ik, voor veel vakgenoten een belangrijke gevoelsmatige keerzijde. Veel architecten zien zichzelf liever als creatieve individuen dan onderdeel van een breder collectief. Het collectief wordt gezien als een bedreiging voor de individuele vrijheid. Die angst is onterecht. Bekende Grote Namen als Berlage, Weeber en De Bazel bewijzen dat lidmaatschap van een breder collectief het individuele geweten niet in de weg hoeft te staan. Ik denk dat zij allen begrepen dat het architect zijn gepaard gaat met hele wereldse zaken. Hoe existentieel de roeping voor het vak ook is, het blijft een vak dat gepaard gaat met dezelfde noeste arbeid, risico’s, regelgeving en maatschappelijke stigma’s als iedere andere beroepsgroep. Daar hoort een stevige representatie tegenover te staan om tegenwicht te bieden.

Tot slot blijft een branchevereniging – of welk type vereniging dan ook – altijd een menselijk construct. Dat biedt altijd de mogelijkheid om binnen dit collectief voor verandering te pleiten, of om verder te bouwen op een reeds uitgezette lijn. Zo bouwen we gezamenlijk aan gunstigere omstandigheden waarin we ons beroep kunnen uitoefenen. De architecten die werkelijk invloed willen uitoefenen op maatschappelijke processen, prediken niet alleen voor de eigen parochie, maar bouwen mee aan een sterke representatie van het architectenvak.

Dit artikel is gepubliceerd in de Chepos 49 (november 2014). Zie: http://issuu.com/chepos_cheops/